Η παρεξηγημένη σμέρνα

Photo Gallery

 

Ύπουλη, άφοβη, μοχθηρή και πονηρή η σμέρνα θεωρείται ένα επικίνδυνο συναπάντημα. Ανεξάρτητα όμως από τους μύθους και τις αλήθειες για τον χαρακτήρα της, η παρουσία της σμέρνας σε ένα βιότοπο αποτελεί ένδειξη αδιατάραχτης οικολογικής ισορροπίας. Πρόκειται για ένα από τα διασημότερα ψάρια, κάτι που αποδεικνύεται και από τις πολλές κοινές ονομασίες: αδόντας, ασμηναριά, σμηνιέρα, σμύναιρα, σμύναιρη, σμύρενα και σμύρνα.
 
Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη «…η σμέρνα γεννάει συνέχεια. Γεννάει πολλά αβγά και τα μικρά της μεγαλώνουν γρήγορα. Το αρσενικό (σμύρος) διαφέρει από το θηλυκό (σμύραινα). Το θηλυκό είναι μικρό και ποικιλόχρωμο και  το αρσενικό είναι μονόχρωμο και δυνατό ενώ το χρώμα του είναι σαν του πεύκου. Επίσης έχει πολλά εσωτερικά και εξωτερικά δόντια…». Κατά τον Ησύχιο η λέξη «μύραινα» χρησιμοποιούνταν ως υβριστική λέξη. Ο Φώτιος αναφέρει: «Μύραινα, επί του κακού λέγεται, ω Έχιδνα» ενώ κατά τον ίδιο συγγραφέα υπάρχει κωμικός στίχος που αναφέρει «Ω προδότι και παράνομε, και μύραινα σύ».Η αρχαία ύβρις, που φαίνεται ότι έχει επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας, αναφερόταν προς δόλια, επικίνδυνη γυναίκα. Η σμέρνα αναφέρεται και ως εκλεκτό έδεσμα στους «Δειπνοσοφιστές» του Αθηναίου ενώ οι Ρωμαίοι εκτρέφανε σμέρνες για το κρέας τους. Ο Νίκανδρος Κωλοφόνιος στα «Θηριακά» του αναφέρει: «Η σμέρνα βγαίνει έξω στη γη, φωνάζει και φοιτά δίπλα στο φίδι, όπως οι εραστές…» Η τελευταία δοξασία έχει φτάσει μέχρι τις μέρες μας στην Λέσβο. Ο τοπικός θρύλος λέει πως κάποια δυσοίωνη πανσέληνο οι σμέρνες βγαίνουν στη στεριά και ζευγαρώνουν με τα φίδια. Μια δοξασία που ο Καββαδίας έκανε στίχο: «...το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα». Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι ο λαός προσέδωσε στη σμέρνα χαρακτηριστικά δόλου, προδοσίας και ανατριχιαστικής σκληρότητας.

Η σμέρνα στην πραγματικότητα είναι ένα από τα ομορφότερα ψάρια των θαλασσών μας. Το χρώμα της είναι σκούρο καφετί-σοκολατί με  κίτρινες μαρμαρώσεις. Τα μικρά είναι καφετιά ενώ μεγαλώνοντας αποκτά πιο μπλε χρωματισμό. Το σώμα της είναι επίμηκες, οφιοειδές και το κεφάλι ογκώδες. Σε νεαρή ηλικία το μέτωπο είναι ίσιο ενώ στα μεγάλα ενήλικα το μέτωπο είναι πιο τονισμένο σχηματίζοντας ένα μικρό «καρούμπαλο». Τα μεγάλα σαγόνια της κλείνουν σε όλο το μήκος ενώ τα πολυάριθμα δόντια της είναι κωνικά, μακριά και κοφτερά. Στον ουρανίσκο της έχει ένα αδένα με δηλητήριο που επικοινωνεί με ένα δόντι. Όταν δαγκώσει ένα υποψήφιο θήραμα χύνει μέσα του το δηλητήριο και το παραλύει, όπως ακριβώς κάνουν τα δηλητηριώδη φίδια. Σε όλο της το κορμί εκκρίνει μια βλέννα που την βοηθάει τόσο στο κολύμπι όσο και στην προστασία από τα παράσιτα ενώ στο αίμα της υπάρχει μια τοξική ουσία. Όλα τα παραπάνω εξελικτικά χαρακτηριστικά είναι που κάνουν την σμέρνα έναν από τους κορυφαίους κυνηγούς του βυθού.
 
Η σμέρνα εμφανίζεται σε όλες τις θάλασσες μας, ιδιαίτερα στις πιο νότιες περιοχές. Ζει σε βραχώδεις βυθούς με κοιλώματα και βλάστηση, κοντά στις ακτές, σε ρηχά νερά, συνήθως από 1 μέχρι 30 μέτρα φτάνοντας μέχρι και τα 100 μέτρα. Πολλές φορές οι μικρότερες σμέρνες βγαίνουν έξω ακριβώς εκεί που σκάει το κύμα. Αγαπημένα σημεία των μεγάλων σμερνών είναι τα ναυάγια. Είναι μοναχικό είδος που δημιουργεί μικρές επικράτειες. Πρόκειται για νυχτερινό κυνηγό που αρχίζει να δραστηροποιείται από το σούρουπο. Τρέφεται με κεφαλόποδα, μικρά ψάρια, καρκινοειδή και υπολλείματα νεκρών ψαριών. Αγαπημένος της μεζές είναι το χταπόδι. Η σμέρνα κινείται σαν το φίδι, κολλημένη στα βράχια, ψάχνοντας με υπομονή και το τελευταίο μικρό κοίλωμα που μπορεί να κρύβει κάποιο μεζέ. Όταν εντοπίσει ένα χταπόδι το δαγκώνει και με αστραπιαίες κινήσεις κουλουριάζεται γύρω του σαν τον πύθωνα, πνίγοντας το. Έχει διαπιστωθεί ότι όταν βρεθεί ένα μεγάλο χταπόδι εμφανίζονται πάνω από δυο-τρεις σμέρνες και μοιράζονται χωρίς φασαρία το μεγάλο θήραμα. Συχνά όταν μια μεγάλη σμέρνα κυνηγά, μαζεύονται γύρω της και άλλα ψάρια που τρέφονται με τα αποφάγια της. Πολλές φορές όταν έχει φάει και αποσύρεται στο θαλάμι της, ανοίγει διάπλατα το στόμα και αφήνει μικρές κόκκινες γαρίδες του είδους Stenopus spinosus να καθαρίσουν την οδοντοστοιχία της.

Η σμέρνα διακρίνεται για τον αρπακτικό της χαρακτήρα. Η τρομακτική της όμως όψη δεν πρέπει να ξεγελάει. Όπως και τα περισσότερα ζώα, δεν επιτίθεται σε ανθρώπους εκτός και αν προκληθεί. Γενικά οι μικρές σμέρνες φοβούνται και κρύβονται γρήγορα, οι λίγο μεγαλύτερες δείχνουν μια πιο άγρια συμπεριφορά ενώ οι πολύ μεγάλες έχουν αρκετή αυτοπεποίθηση και απλά περιεργάζονται με καχυποψία  για λίγο τον άνθρωπο και μετά αποσύρονται με αργές κινήσεις. Οι περισσότερες σμέρνες δείχνουν πολύ εύκολα στον πολύ μεγαλύτερο άνθρωπο ότι είναι ανεπιθύμητος με δυνατά τινάγματα και άγριες δαγκωματιές στο νερό. Ένα συχνό λάθος που γίνεται από τους καταδύτες και αφορά την επικινδυνότητα της σμέρνας είναι ότι το ψάρι, αν και είναι πιο τρομακτικό όταν ανοίγει το στόμα και όχι όταν το έχει κλειστό, στην πραγματικότητα είναι πιο ακίνδυνη όταν ανοιγοκλείνει το στόμα καθώς έτσι αναπνέει ενώ όταν κλείσει το στόμα έχει ήδη πάρει ανάσα και είναι έτοιμη να επιτεθεί. Οι περισσότερες επιθέσεις σε καταδύτες συμβαίνουν αφού η σμέρνα έχει χτυπηθεί με καμάκι και μάχεται για την επιβίωση της αλλά δεν είναι και λίγοι οι τραυματισμοί σε καταδύτες που ξαπλώνουν πάνω στα βράχια εγκλωβίζοντας το ψάρι στο θαλάμι του.

Όπως και να ΄χει όμως αυτό το θαυμαστό ψάρι των θαλασσών μας θα πρέπει να εκλαμβάνεται γι’ αυτό ακριβώς που είναι. Ένας ατρόμητος κυνηγός, ικανός να πουλήσει το τομάρι του ακριβά και έτοιμος ανά πάσα στιγμή να επιτεθεί σε οτιδήποτε αποτελεί θήραμα ή απειλή. Η εκλαϊκευμένοι χαρακτηρισμοί της πονηριάς και του δόλου θα έπρεπε να αντικατασταθούν, με σεβασμό προς τη σμέρνα, από αυτούς του θάρρους, της δύναμης και της αντοχής.

 
 
 
 

Social Networks

 

Διαβάστε επίσης

Η σχεδιαζόμενη «Εκτροπή» του ποταμού Αώου

Η διαχείριση του φυσικού μας πλούτου τα τελευταία χρόνια, μοιάζει να χαρακτηρίζεται από μια ύποπτα βαφτισμένη «αειφορική» προσέγγιση. Τα παραδείγματα είναι πολλά και σε αυτά πρόσφατα προστέθηκε η σχεδιαζόμενη εκτροπή του ποταμού Αώου, στο κέντρο του πιο άγριου οικοσυστήματος της χώρας μας, στον Εθνικό Δρυμό της Πίνδου.

Πράσινος παπαγάλος: Ένας θρυλικός κατακτητής

Μετά τη βόλτα στον Εθνικό Κήπο, μια στάση στο διάσημο μικρό καφέ, επιβάλλεται. Διάφανο, αττικό απόγευμα, ησυχία και χαλαρωτικό τέντωμα διακόπτονται απότομα από εκκωφαντικές στριγγλιές που σε κάνουν να νομίζεις ότι από τα δέντρα κατεβαίνουν θυμωμένοι χιμπαντζήδες.

Το σκυριανό αλογάκι

Συντροφικό, κοινωνικό, έξυπνο και εξαιρετικά σπάνιο το σκυριανό αλογάκι αποτελεί έναν από τους ζωντανούς θησαυρούς φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας μας.

Ένας μεγαλόπρεπος εισβολέας

Λίγα ψάρια συναγωνίζονται σε ομορφιά το θαυμαστό λιονταρόψαρο (Pterois miles). Μια ομορφιά όμως που κρύβει στα πλουμιστά της πτερύγια μια θανάσιμη απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα της χώρας μας, καθώς πρόσφατα έκανε την εμφάνιση του και στα νερά μας, ένας από τους πιο επιτυχημένους εισβολείς του πλανήτη.

 
 


 

Τα Ψάρια της Ελλάδας

Ένας πλήρης οδηγός πεδίου για όλα τα είδη που ζουν στις ελληνικές θάλασσες με 450 εικονογραφήσεις και αναλυτικούς πίνακες.

περισσότερα...


Επιλεγμένο βίντεο

Ενημερωτικό δελτίο

Δώστε την ηλεκτρονική σας διεύθυνση (email) για να εγγραφείτε και να λαμβάνετε το ενημερωτικό μας δελτίο.